روزآمد باشید

دوره دکتری

حسابداری مدیریت استراتژیک - ارائه دهنده: فاطمه کلانتر مهرجردی

تعریف حسابداری مدیریت: یک سیستم اطلاعاتی است که اطلاعات مالی و غیر مالی مربوطه را جمع آوری ،ثبت،طبقه بندی وتلخیص می کند تا مورد استفاده تصمیم گیرندگان داخلی (به ویژه مدیریت : برای انجام دادن وظایفی نظیر بودجه بندی،برنامه ریزی،کنترل،...)و تصمیم گیری های اقتصادی قرارگیرد...............

تعریف حسابداری مالی :هدف ارائه اطلاعات مالی و نتایج حاصل از عملیات شرکت به  استفاده کنندگان خارج از شرکت مانند : سرمایه گذاران فعلی وآتی، بستانکاران، دولت .... می باشد.

تعریف حسابداری صنعتی:یک سیستم اطلاعاتی که عملیات مربوط به ثبت ،طبقه بندی و تلخیص فعالیت های مربوط به قیمت تمام شده محصولات  شرکت را ارائه می دهد.

تفاوت عمده حسابداری صنعتی و حسابداری مالی

نقاط مشترک حسابداری مالی، صنعتی،مدیریت:

حسابداری صنعتی اطلاعات قیمت تمام شده محصول را که مورد استفاده حسابداران مدیریت و مالی قرار می گیرد را ارائه می دهد.و به اندازه گیری سود و زیان وارزشیابی موجودی کالا بر اساس اصول پذیرفته شده حسابداری می پردازد و جهت گزارشگری خارجی به حسابداران مالی ارائه می دهد. ولی در قلمرو تجزیه وتحلیل اطلاعات وتصمیم گیری وارد نمی شود. پس هرسه نقاط مشترکی دارند.

سیر تکاملی MA:

MA پدیده نسبتا نوینی است حدود 150سال قبل در کشورهای پیشرفته ظهور و دارای7 مرحله تکاملی است:

1- مرحله روش حقیقت مطلق: (درسالهای 79-1850 ) حسابداری صنعتی ب.ت محصولات را بر اساس اعداد واقعی محاسبه     می کرد. هزینه ها بایستی به واحد های تولیدی تخصیص داده می شد تاهزینه های واقعی مربوط به محصول، بین ب.ت کالای فروش رفته و موجودی کالای پایان دوره تسهیم گردد .از این رو به این دوران ، مرحله هزینه یابی بر اساس روش حقیقت مطلق داده شد.)

2- مرحله هزینه یابی استاندارد: این مرحله با حرکت انقلاب صنعتی در کمپانی صنایع فلزی شروع شد (تیلور پدر مکتب تیلوریسم).که با هدف بهره وری بیشتر کارگران ومواد اولیه، منجر به پیدایش سیستم استاندارد شدو به تدریج این استانداردها به استانداردهزینه متداول شد . به طوری که استاندارد هزینه به مفهوم بهای جایگزینی بیشتر نزدیک بود تا ارزش تاریخی معاملات مربوط به عوامل تولید.)

3- مرحله هزینه یابی فعالیت های چند گانه: در سال 1903با تاسیس شرکت دوپونت تولید محصولات گوناگون تحت پوشش سیستم حسابداری مدیریت قرار گرفت. ومسئله تقسیم سرمایه بین محصولات مختلف از (نظر تولید ، توزیع ،فروش)، بودجه بندی وکنترل عملیات مدیران مورد توجه حسابدارن مدیریت قرار گرفت. دوپونت تعدادی از روشهای بودجه وارزیابی عملیات مدیران مانند بازده سرمایه را معرفی کردکه بعدا“ آن را به نسبت گردش سرمایه و نسبت سود آوری تفکیک کرد تا اندازه گیری دقیقتری از عملیات مدیران را ارائه دهد. )

4- مرحله روش حقیقت شرطی: حسابداران در این مرحله بتدریج دریافتند که :

 الف: مدیران از ب.ت محصول به عنوان جانشین قیمت بازار

ب:از آن برای تصمیم گیری مانند پذیرش سفارش،تعیین سود آوری کالاهای مختلف استفاده می کنند.

بنابراین باعث 3نتیجه مطلوب شد:

اولاً:روشهای جدیدی در زمینه MA معرفی شد. (مثل روش هزینه یابی متغیرو..)

دوماً:دریافتند که تعریف،جمع آوری وتسهیم هزینه ها به هدف وتصمیم مدیران بستگی دارد.یعنی شرطی است:(دلیل نام گذاری این مرحله)

سوماً: میزان فعالیت ونقش حسابداران در محدوده گزارشگری نقش بین المللی پیدا نمود.

5- مرحله ارزش اقتصادی اطلاعات: (دراین مرحله از (1970-1980)که با رکود وتورم اقتصادی آمریکامواجه بود. اثررکود: مفهوم گردش جریان نقدی را برای مدیران روشن کرد.اثر تورم: نقش جدید حسابدارن مدیریت :(به عنوان تجزیه وتحلیل کننده اطلاعات ، محاسبه کننده روشهای تعیین موجودی کالا ، ارزیابی کننده اثر جریان نقدی بر بازگشت سرمایه) ظاهر شد .در این مرحله ازاطلاعات به عنوان کالای با ارزش مورد توجه قرار گرفت).

نتایج تحقیقات مرحله5:

اولاً)جمع آوری اطلاعات برای تصمیم گیری باید در چهارچوب هزینه باشد.

دوماً) روش منظم براساس تئوری تصمیم برای بررسی وپیاده کردن هزینه وفایده اطلاعات در شرایط عدم اطمینان معرفی کرد

سوماً: سیستمMA  جایگاه ویژه ای در شرکت دارد زیرا : 1- اطلاعات مهمی را منتشر می کند 2- با آن وظیفه مسئولیتی ومباشرتی مدیریت را اندازه گیری نمود،3- به دلیل مستند بودن آن میزان ریسک وعدم اطمینان تصمیم را کاهش می دهد.

6-مرحله تنظیم قرار دادهای رسمی: (در سال90-1980 ) مرحله موافقت قراردادهای رسمی است.که حسابداری مدیریت به معرفی تئوری نمایندگی واجزاء آن،نقش اطلاعات حسابداری،بهینه سازی سیستم های اطلاعاتی،تاثیر ریسک در سازمان پرداخت.

7- مرحله ورود به مدیریت استراتژیک:در سالهای 1980-1900 شرکتها دریافتند مهمترین مسئله برای سودآوری وکسب وکار،رقابت در سطح جهانی است لذا اقدام به تغییرات درون (کاهش موجودی کالا و انبار،رویکرد بازار محور ، پذیرش مشتری مداری و....) وبرون (ورود به بازار جهانی،توجه وهمکاری با رقبا،شناخت بازار هدف وبازار یابی ،توجه به زنجیره عرضه و...) سازمانی کردند.

دلایل پیدایش SMA :

گزارش سیستم MA سنتی به دلیل گذشته نگر،به زمان نیاز مدیریت تهیه نشدن، برای وظایف مدیریت نامناسب بودن، به مدیران عملیاتی که هدف کاهش هزینه وبهبود بهروری را داشتند کمکی نمی کرد، اطلاعات هزینه های محصول را دقیق فراهم نمی کرد، در زمینه سود آوری دیدگاه زمانی کوتاه مدت داشت،به تاثیر رقابت وفناوری توجه نداشتن، از سیستم اطلاعاتی نوین برای جمع آوری وپردازش وارائه اطلاعات استفاده نمی کرد ،از دلایل ظهورSMA شد.

اولین پیشرفتSMA : برامویچ وبهیمانی

استراتژی هر شرکت با توجه به سازه های مهم کمی ،کیفی وبازار یابی ، صورت می گیرد.

=SAMاطلاعات استراتژیک مالی وغیر مالی مربوط به رقبای عمده شرکت + اطلاعات استراتژیک مالی وغیر مالی مربوط به شرکت

بر این اساس اطلاعات حسابداری مدیریت4 نقش زیر را ایفا می کند:

1- نقش تعیین موقعیت وجایگاه شرکت در صنعت مربوطه.

2- به منظور تدوین استراتژی آینده به کار می رود ووضعیت مزایای رقابتی شرکت را روشن می سازد.

3- زمینه الگو برداری یا معیار سنجی را فراهم می کند.

4- از روشهای استراتژی از قبل انجام گرفته شرکت ،استفاده می کند.

دومین پیشرفتSMA: پورتر

تاکید پورتربر مزیت رقابتی پایداربودکه با 3 سازه زیر به مرحله عملیاتی درمی آید.

A- تولید محصول با کمترین هزینه

B- ایجاد استانداردهای کیفیت ویژه برای محصول تولید شده

C- اجرای موارد بالا در اجزاء بازار

با اجرای 3سازه فوق ، استراتژی رهبری هزینه مطرح می شود که باید برای دستیابی آن :

1- زنجیره ارزش مربوط به محصول

2- فعالیت های اساسی زنجیره ارزش با لحاظ کردن رقابت نسبی

3- هزینه ها وفایده های مربوط به هرفعالیت

4- محرکهای هزینه های هر فعالیت

5- محرکهای هزینه های کنترل پذیر وکنترل ناپذیر از سوی مدیریت

6-زنجیره ارزش ومحرکهای هزینه های رقبا

SMA = فرمول 1+ ایجاد مزیت رقابتی پایدار

سومین پیشرفت SMA : شانک وگوین داراجان

آنها دیدگاه پورتر دنبال می کردند ومعتقدندکه  SMA نه  تنها در برگیرنده اطلاعات استراتژیک شرکت مربوطه ورقبا ومزیت رقابتی پایدار مربوط می باشد بلکه باید فایده محصول برای مشتری را هم شامل شود ودرست نیست که هزینه ها به محصولات تخصیص یابند بلکه باید به فایده های محصول برای مشتریان نیز اختصاص یابند.

فایده های محصول شامل : دوام ، افزایش کیفیت ، راحتی استفاده ،ضمانت پس از فروش وایمنی محصول می باشد.

SMA = فرمول 2+ فایده محصول برای مشتریان

چهارمین پیشرفتSMA: هزینه یابی هدف

هزینه یابی هدف(TC)که بیشتر در ژاپن کاربرد دارد.روشی سیستماتیک جهت تعیین ب.ت محصول بر اساس استانداردهای بازار است که شامل سه گام زیر است :

A: شناسایی محصولات جدید

B: تعیین ب.ت هدفTP ) - TS = TC)       سود هدف – فروش هدف =ب.ت هدف

C: مقایسه TC با برآورد ب.ت محصول بر اساس قیمت جاری

هدف اصلی این روش : ب.ت محصول جدیداست قبل از اینکه به بازار عرضه شود ب.ت شده ای که باید به رقابت استراتژیک شرکت در بازار کمک کند.که از طریق بررسی زنجیره ارزش وکاهش ب.ت به مبلغی کمتر از میزان مبلغ موجود وکاهش چرخه عمر محصول عملی می گردد.

SMA = فرمول 3+ کاهش چرخه عمر محصول

TC برای محصولات جدید.،هزینه یابی کایزن برای محصولات جاری کاربرد دارد.

روش هزینه یابی هدف یا هزینه یابی کایزن عملی ترین روش است.

وجه تمایز SMA باMA سنتی:

1- باتکیه براستراتژی سازمان : مدیریت ،هزینه مزیت رقابتی سازمان را در بلند مدت در نظر می گیرد.

2- استراتژی،سازه های داخلی وخارجی کلیدی را که شرکت باید در آینده دنبال کند تا به مزیت رقابتی پایدار دست یابد مشخص می سازد

3- اطلاعات لازم برای وظایف مدیریتی نظیر:مدیریت استراتژیک،برنامه ریزی وتصمیم گیری ،مدیریت کنترل،تهیه صورتهای مالی را فراهم می کند.

4- تغییرات آینده را به شدت مورد توجه وبررسی قرار می دهد.

5- به تهیه وتنظیم اطلاعات مالی وغیر مالی مربوط با عملیات سازمان می پردازد.

6- به نوآوری وخلاقیت ،بهبود مستمروجامع نگری در عملیات سازمان توجه دارد وبا آنها سازمان را اداره می کند.

7-به ذینفعان سازمان توجه دارد وهدف افزایش ارزش شرکت به جای سود شرکت را دارد.

8-اطلاعات مفیدی به منظور اداره سازمان برای ایفای وظیفه مباشرتی مدیریت استراتژیک فراهم می کند.

حسابداری تکنولوژی پیشرفته تولیدی :

ü      شامل: مدیریت کیفیت،سیستم درست بهنگام،سیستم هزینه یابی معکوس است.

ü      هدف واهمیت استراتژیک اغلب روشهای حسابداری فناوری پیشرفته: بهبود ارزیابی عملیات در جهت اصلاحات مستمراست ونوید مزیت رقابتی در زمینه مدیریت موثر هزینه یا تولید محصول کارا را می دهدبا در نظر گرفتن دوعامل کیفیت وزمان.

ü      سیستم درست بهنگام تاکید بر گلوگاه های ساخت محصول داردتا هزینه هارا به محصولات فروخته شده وانبار شده تسهیم کند.نیازی به نگهداری ومحاسبه کالای در جریان ساخت نیست. لذاشرکت باید حتی الامکان موجودی کالا را به صفر برساند.

ü      سیستم با اطلاعات حسابداری سخت سرو کار دارد.

ü      روش حسابداری درون داد(فرامتغیر)تولید بهینه را دنبال می کند .که برای کاهش زمان تولید جهت سفارش مشتریان باید از مزیت رقابتی استفاده گردد. برای این کار:بایدگلوگاه های تولیدنقطه سر به سر،منابع بیکار سازمان ،سطح دوباره کاری وخطاهای برنامه ریزی، شناسایی شوند.

سرمایه گذاری وسیع در فناوری پیشرفته باعث شده حسابدارن مدیریت به روشهای جدید ارزیابی توجه کنندکه شامل :

1- فن ارزیابی زمان سر به سر: هرچه کوتاهتر باشد مزیت رقابتی بیشتر است.

به وسیله سرعت در توسغه محصولات وکاهش زمان ارائه محصول به بازار این احتمال داردکه شرکت در آمد بیشتری کسب کندوزمان سر به سررا کاهش دهد.

2- فن ارزیابی سرمایه گذاری استراتژیک: بر اساس این فن ،سرمایه گذاری ها در یک دامنه وسیع از هزینه ها وفایده ها مورد واکاوی قرار گیرند.زیرا بسیاری از فایده ها وهزینه ها وجود دارند که قابلیت کمی شدن در یک سیستم حسابداری سنتی را ندارند ولی استراتژیکی هستند.

انواع اطلاعات حسابداری مدیریت :

هدفSMA تهیه اطلاعات مالی و غیر مالی برای استفاده کنندگان داخلی بخصوص مدیران است. لذا با انواع مدیران(اجرایی ،میانی، عملیاتی)و تنوع تصمیم گیری ووظایف آنها در طبقات مختلف سازمان، اطلاعات در SMA به 3 گروه تقسیم می شود:

1- اطلاعات تسهیل کننده تصمیم : برای گزارشگری داخلی جهت مدیران است. این اطلاعات جنبه دائمی ندارند،هدف آن بهینه سازی منابع اقتصادی شرکت است.

2-اطلاعات رفتاری: برای گزارشگری داخلی جهت مدیران است تا رفتار آنها وکارکنان را درسازمان تغییر دهند،جنبه دائمی دارندوبصورت متناوب مثلاً ماهیانه در سیستم SMS ایجاد می شوند. نظیر تهیه وتنظیم بودجه ، سیستم انگیزشی جهت پاداش.

3-اطلاعات مسئولیتی:شامل گزارش مسئولیت ،موارد تحت کنترل هر مدیر،همراه بانتایج واقعی وانحرافات آن را افشا می کند.(برای مدیران 2و3 جنبه داخلی و برای مدیران 1جنبه خارجی دارد).

موقعیت سازمانی حسابداران مدیریت:

درسازمان کوچک یک یا چند نفر مسئولیت ثبت ونگهدای اسناد ودفاتر حسابداری را بر عهده دارند .واز خدمات حسابداران مدیریت وپست سازمانی کمتر استفاده می شود.

اما در سازمان های بزرگ موضوع سازماندهی بیشتر مورد توجه است و کل عملیات حسابداری (شامل :ح صنعتی وبودجه ،ح مالی،خدمات ماشینی )تحت معاونت مالی است.و مسئولیت ها به دوگونه طبقه بندی می شود:

 1- براساس عملیات حسابداری

2-براساس دایره ها یا واحدهای تولیدی

نقش حسابداران مدیریت در سازمان:

هرچه سازمان رسمی تر،وسیع تر،محصولات بیشترومتنوع تر ،دارای مدیریت حساس تربه اطلاعات مالی باشندنقش حسابداران مدیریت بیشتر می شود.که نقش آنها ازنظر درجه اهمیت از پایین با بالاعبارتست از:

1- عرضه کننده اطلاعات مالی: حسابدار فقط اطلاعات گذشته مربوط به عملیات وفعالیت مالی شرکت را به تصمیم گیرندگان ومدیران مسئول ارائه می کند.(تولید کننده اطلاعات مالی است ودقت در کیفیت وصحیح بودن آن).

2-متخصص اطلاعات مالی: علاوه برنقش اول، طراحی یک سیستم اطلاعاتی مطلوب رابرعهده دارد.باید(اطلاعات مربوط به اقلام صورتهای مالی ،گزارش مقداری بعضی از عملیات سازمان، تجزیه وتحلیل بعضی موارد خاص) رادر اختیار تصمیم گیران داخلی قراردهد.

3- تسهیل کننده تصمیمات: در این نقش علاوه بر اطلاعات مالی مربوط به گذشته وآینده ،اطلاعات غیر مالی هم به منظور تصمیم گیری در اختیار مدیران قرار می دهد.

اهمیت اطلاعات غیرمالی:

 الف) اطلاعات اضافی لازم برای تصمیم گیری فراهم می سازد.

ب) ممکن است مربوط  یا نامربوط بودن وتاثیر اطلاعات حسابداری را در تصمیم مدیران روشن سازد.

4-عضوتیم مدیران: حسابداران مدیریت در سازمان های صنعتی پیشرفته علاوه برنقش اول تا سوم جزء تیم مدیران اند بنابراین نه تنها به طراحی سیستم وانتشار اطلاعات مالی و غیر مالی برای تصمیم گیرندگان اقدام می کنند بلکه خود در زمره تصمیم گیرندگان بوده ودر این نقش همراه با سایر تیم ، باید با استفاده از اطلاعات ،به تصمیم مطلوبی  دست یابد.

معلومات ضروری برای حسابدارن مدیریت:

طبق بیانیه کمیته سازمان حسابداری صنعتی آمریکا، معلومات لازم برای حسابداران مدیریت به 3گروه تقسیم شد:

1- اطلاعات فرآیندهای تصمیم گیری:

الف) فرآیند تصمیم گیری مدیران(تصمیمات تکراری،برنامه ریزی نشده،استراتژیک)

ب)گزارشگری داخلی(ایجاداطلاعات،تجزیه وتحلیل اطلاعات،ارائه ومخابرات اطلاعات)

ج) برنامه ریزی مالی وارزیابی عملیات(پیش بینی بودجه ، تجزیه وتحلیل عملیات)

2- اصول ومفاهیم حسابداری:

الف)درک ساختار سازمان ومدیریت(ساختار ومدیریت عملیات ح ، کنترل داخلی ، ح داخلی)

معلومات ضروری برای حسابدارن مدیریت

ب) اصول ومبانی حسابداری: (اهداف وماهیت حسابداری ،روش ها ورویه های حسابداری).

3-عملیات مربوط به شرکت:

الف) عملیات اصلی شرکت( امور مالی وسرمایه گذاری ها ،تحقیق وتوسعه مهندسی عملیات ، تولید وعملیات ، فروش وبازاریابی، منابع انسانی).

ب) محیط عملیات (محیط قانونی،ا قتصادی، اخلاقی واجتماعی).

ج) مالیات (خط مشی مالیاتی، ساختاروانواع مالیات ، برنامه ریزی مالیاتی).

د) گزارشگری خارجی(استانداردهای گزارشگری ، نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان).

ذ) سیستم های اطلاعاتی( طراحی وتجزیه وتحلیل سیستم ، مدیریت منابع اطلاعاتی ،کاربرد نرم افزار، فناوری ، ارزیابی سیستم).

عوامل عمده ای که عملیات واحدهای صنعتی را دگرگون ساخته:

1- اتوماسیون وفناوری

2- تغییرات فناوری اطلاعاتی

3- افزایش کیفیت محصول

4- کاهش موجودی کالا

5- ایجاد خطوط تولیدی متغیر

6-سازماندهی دوایر

7- استفاده از اطلاعات غیر مالی